Derleme için Çalışmaların Seçilmesi ve Elenmesi

Derleme için çalışmalar, eleme başlamadan önce belirlenen dahil etme ve dışlama kriterleri kullanılarak seçilir. Başlık/özet aşamasında yalnızca açıkça uygun olmayan kayıtlar elenir; bilgi eksik veya belirsizse kayıt tam metin değerlendirmesine ilerletilir. Nihai dahil etme ya da dışlama kararı tam metinde aynı kriterlere göre verilir ve belirli dışlama nedeni kaydedilerek izlenebilir bir çalışma kümesi oluşturulur.

Derleme sorusu ve derleme yöntemi, uygunluk kriterlerinin temsil ettiği kapsamı belirler. Bu kriterler her kaydın uygun, uygun olmayan veya mevcut bilgilerle henüz değerlendirilemeyen olduğunu saptamak için kullanılır; güvenilir bir dışlama kararı verilemiyorsa kayıt daha ayrıntılı değerlendirmeye ilerletilir.

Kesin eleme prosedürü derleme türüne, protokole, ekip yapısına veya raporlama standardına göre değişebilir. Buna rağmen uygunluk kriterleri, hangi çalışmaların nihai dahil edilen kümeye gireceğine ilişkin kararların ortak dayanağıdır.

Çalışma elemesi; kayıtları bulmaya yönelik literatür taramasından, çalışma kalitesini değerlendiren eleştirel değerlendirmeden ve seçim sonrasında kanıtları düzenleme işleminden farklıdır. Bu nedenle ilk operasyonel adım, eleme başlamadan önce dahil etme ve dışlama kriterlerini açıkça tanımlamaktır.

İçindekiler⌄

Dahil Etme ve Dışlama Kriterlerini Elemeden Önce Tanımlayın

Dahil etme ve dışlama kriterleri eleme başlamadan önce tanımlanmalı ve doğrudan derleme sorusuna bağlanmalıdır.

Dahil etme kriterleri, bir çalışmanın uygun olmak için karşılaması gereken koşulları belirtirken, dışlama kriterleri onu uygun olmayan kılan koşulları tanımlar.

Bu uygunluk kriterlerini önceden tanımlamak, tarama sonrasında karşılaşılan çalışmaların kuralları belirlemesine izin vermek yerine her eleme kararına açık bir temel sağlar.

Uygunluk kriterlerinin genişliği, derlemenin kapsamına ve yöntemine bağlıdır. Dar odaklı bir derleme katılımcı, müdahale, karşılaştırıcı veya çalışma tasarımını daha dar tanımlayabilir; daha geniş kapsamlı bir yaklaşım ise daha geniş uygunluk sınırları kullanabilir.

Bu nedenle derleme yöntemi seçimi, her derleme için tek bir şablon kullanmak yerine uygunluk kriterlerini şekillendirmelidir. Kriterler, derleme sorusunu ve protokol kapsamını, bir kaydı dahil etmeye uygun kılan, dışlanmasını gerektiren veya ek değerlendirme gerektiren koşullara dönüştürmelidir.

Ana kriter grupları, derleme sorusunu tanımlayan boyutlardan çalışma tasarımı, ortam ve uygulamaya dönük yayın sınırlarına doğru ilerler.

Her kriter, bir kaydın dahil edilip edilemeyeceğini, dışlanıp dışlanamayacağını veya daha fazla değerlendirme için elde tutulup tutulamayacağını belirleyen koşulu belirtmelidir.

Şema, derleme sorusunun eleme başlamadan önce bu uygunluk kararlarını nasıl sınırlandırdığını gösterir.

Ardından gelen maddeler, her sınırı tüm derlemeler için zorunlu saymadan, her kriter sınıfının eleme kararı açısından ne anlama geldiğini gösterir.

• Popülasyon: derleme sorusuyla ilgili katılımcı veya popülasyon özelliklerini tanımlayın; uyumsuzluk açık olduğunda önceden tanımlanmış bu özelliklerin dışındaki kayıtlar dışlanır.
• Müdahale veya maruziyet: bir çalışmayı niteleyen müdahaleyi, maruziyeti veya kavramı belirtin; tanımlanan koşulu ele alan kayıtları dahil edin ve doğrulanmış uyumsuzlukları dışlayın.
• Karşılaştırıcı: derleme sorusu bir karşılaştırıcı gerektirdiğinde, hangi karşılaştırma koşullarının uygun olduğunu tanımlayın; seçilen yaklaşım tarafından bir karşılaştırıcı gerekmiyorsa, yapay bir dışlama kuralı haline gelmemelidir.
• Çalışma tasarımı: derleme için uygun çalışma tasarımlarını belirleyin; bir kaydın doğrulanmış tasarımı önceden tanımlanmış kapsamın dışına çıktığında kayıt dışlanır.
• Ortam: yalnızca derleme sorusuyla ilgili olduklarında coğrafi, kurumsal, topluluk, klinik veya diğer ortam kısıtlamalarını tanımlayın; bu sınırların dışındaki doğrulanmış ortamlar uygun değildir.
• Yayın özellikleri: protokol tarafından tanımlanmış yayın türü veya durumuyla ilgili sınırlamaları belirtin; bunları çalışma kalitesi hakkında yargılar olarak değil, uygunluk koşulları olarak uygulayın.
• Zaman dilimi: derleme sorusu veya protokol gerektirdiğinde bir yayın veya çalışma dönemi sınırı tanımlayın; belirtilen dönemin dışındaki çalışmalar bu kritere göre dışlanır.
• Dil: protokol bir dil kısıtlaması kullandığında bunu açıkça belirtin; dil sınırı her derleme için bir gereklilik değil, koşulludur.

Yetersiz bilgi, doğrulanmış uygunsuzlukla aynı şey değildir.

Örneğin, bir özet çalışma ortamını bildirmiyorsa ancak ortam bir uygunluk kriteriyse, kayıt yalnızca bu bilginin eksik olması nedeniyle dışlanmak yerine daha fazla değerlendirme için elde tutulmalıdır.

Kriterlerin kapsamı ve formülasyonu, sistematik ve kapsam derlemesi arasındaki farklarda görüldüğü gibi derleme türüne göre de değişebilir.

Eleme başladıktan sonra, önceden tanımlanmış kriterler karşılaştırılabilir kayıtlara tutarlı bir şekilde uygulanmalıdır.

Çalışmaları İki Aşamada Eleme

İki aşamalı çalışma elemesi genellikle başlık ve özet taramasıyla başlar ve potansiyel olarak uygun kalan kayıtlar için tam metin değerlendirmesine geçer.

İlk aşama başlık ve özetlerdeki sınırlı bilgiyi kullanırken, ikinci aşama tam raporda bulunan daha eksiksiz kanıtları kullanır.

Her iki aşama da aynı önceden tanımlanmış uygunluk kriterlerini aşamalar arasında uygunluk mantığını değiştirmeden farklı bilgi derinliklerinde uygular.

Literatür taramasından elde edilen kayıtlar, bu aşamalı eleme sürecinin girdisini oluşturur.

Aşağıdaki sıralama, potansiyel olarak uygun veya çözümlenmemiş kayıtların ilk değerlendirmeden daha ayrıntılı bir uygunluk kararına nasıl geçtiğini gösterir.

1. Başlık ve özet taraması: Elde edilen her kaydı, başlık ve özette bulunan bilgilerle uygunluk kriterlerine göre tarayın. Mevcut bilgi açık bir uygunsuzluğu gösteriyorsa kaydı dışlayın; potansiyel olarak uygun veya çözümlenmemiş kayıtları daha ayrıntılı değerlendirmeye ilerletin.
2. Tam metin değerlendirmesi: Tam metindeki daha ayrıntılı bilgileri kullanarak aynı uygunluk kriterlerini yeniden uygulayın. Bu değerlendirme, raporun nihai dahil etmeye uygun olup olmadığını veya belirli bir dışlama kararını destekleyip desteklemediğini belirler.

İlk aşama eleme sırasında yetersiz bilgi, henüz güvenilir bir dışlama kararı verilemediğinde daha fazla değerlendirmeye yol açmalıdır.

Kesin iş akışı derleme yöntemine veya protokole göre değişebilir; bu nedenle iki aşamalı yaklaşım yaygın olsa da her derleme için evrensel bir zorunluluk değildir.

Temel gereklilik, kayıtların elde edilmesinden nihai dahil edilen çalışma kümesine kadar ilerleyişi belirleyen tekrarlanabilir ve belgelenmiş bir karar sıralaması oluşturmaktır.

Başlıkları ve Özetleri Uygunluk Kriterlerine Göre Tarama

Başlık ve özet taramasında bir kayıt, yalnızca mevcut bilgi önceden tanımlanmış bir uygunluk kriterinin karşılanmadığını açıkça gösterecek kadar yeterliyse dışlanmalıdır.

Yalnızca başlık ve özetten makul bir şekilde değerlendirilebilecek kriterleri uygulayın.

İlgili bilgiler eksik veya belirsizse, kaydı uygunsuz olduğunu varsaymak yerine belirsiz olarak ele alın.

İlk aşama taraması, kayıtları başlık ve özette bulunan bilginin desteklediği karara göre ayırır.

Açıkça belirtilmiş bir kriter başarısızlığı dışlamayı destekleyebilirken, eksik bilgi uygunsuzluğun kanıtı olarak ele alınmamalıdır.

Aşağıdaki üç karar durumu, açıkça uygun olmayan kayıtları potansiyel olarak uygun ve belirsiz kayıtlardan ayırır.

• Açıkça uygun olmayan: Başlık veya özet, kaydın açık bir uygunluk kriterini karşılamadığını açıkça gösterdiğinde kaydı dışlayın.
• Potansiyel olarak uygun: Mevcut bilgiler kaydın uygunluk kriterlerini karşılayabileceğini gösterdiğinde ve tam metin değerlendirmesini haklı çıkardığında kaydı elde tutun.
• Belirsiz: Eksik veya belirsiz bilgiler güvenilir bir dışlama kararını engellediğinde kaydı ileriye taşıyın; tam metin daha fazla değerlendirme için gereken ek bilgiyi sağlar.

Örneğin, ortam bir uygunluk kriteriyse ancak özet çalışma ortamını bildirmiyorsa, bu eksiklik tek başına uygunsuzluk oluşturmaz.

Kayıt belirsiz kalır ve çıkarımsal bir kriter başarısızlığı nedeniyle dışlanmak yerine tam metin değerlendirmesine ilerlemelidir.

Nihai Dahil Etme İçin Tam Metinleri Değerlendirme

Tam metin değerlendirmesi, nihai dahil etme kararını vermek için elde tutulan her rapora ilgili tüm uygunluk kriterlerini uygular.

Tam metin, ilk tarama sırasında mevcut olmayabilecek ve daha önce çözümlenmemiş özelliklerin değerlendirilmesine olanak tanıyan ayrıntılar sağlar.

Aşağıdaki görsel, tam metindeki bilgilerin bir kriter kontrolünü belgelenmiş nihai karara nasıl bağladığını gösterir.

Örneğin, başlık ve özet aşamasında elde tutulan bir kayıt uygun görünebilir; ancak tam metin çalışma tasarımının önceden tanımlanmış uygunluk kriterlerinin dışında kaldığını gösterebilir. Bu durumda dışlama nedeni, yalnızca raporu “ilgisiz” olarak etiketlemek yerine uygun olmayan çalışma tasarımı gibi uygulanan kriteri adlandırmalıdır.

Tam metin taraması, kalite açıkça önceden bir uygunluk kriteri olarak tanımlanmadıkça, eleştirel değerlendirme olarak hizmet etmekten ziyade uygunluğu değerlendirir.

Nihai dahil etme veya dışlama kararı, eksiksiz rapordaki kanıtlara ve uygulanan kritere kadar izlenebilir kalmalıdır.

Bağımsız Değerlendiriciler Kullanma ve Eleme Anlaşmazlıklarını Çözme

İki değerlendiricinin bağımsız karar vermesi, sistematik ve kapsam derlemesi iş akışlarında bireysel seçim kararlarının etkisini azaltmak için yaygın olarak kullanılır.

Cochrane yaklaşımında, çalışmaların uygunluk kriterlerini karşılayıp karşılamadığına ilişkin kararların en az iki kişi tarafından bağımsız verilmesi ve anlaşmazlık çözüm yönteminin önceden tanımlanması önerilir.

Kesin değerlendirici sayısı ve anlaşmazlığı üst değerlendirmeye taşıma prosedürü derleme tasarımına ve protokolüne göre değişebilir. Bununla birlikte bir eleme anlaşmazlığı, bir değerlendiricinin kararını tek taraflı olarak değiştirmek yerine uygunluk kriterlerine bağlı açık bir süreçle çözülmelidir.

Çözüm, bağımsız değerlendiricilerin ayrı kararlarını koruyup anlaşmazlığı oluşturan kriteri veya yorumu belirlemekle başlar; ardından kritere dayalı tartışma, fikir birliği ve gerektiğinde üçüncü bir değerlendiriciyle karara bağlama izlenir.

1. Bağımsız değerlendirin: Her değerlendirici, ilk yargıyı belirlemek için diğer değerlendiricinin kararını kullanmadan önceden tanımlanmış uygunluk kriterlerini uygular. Ayrı değerlendirme, karşılaştırma için bağımsız olarak ulaşılan iki eleme kararını korur.
2. Anlaşmazlığı belirleyin: Kararları karşılaştırın ve eleme anlaşmazlığından sorumlu belirli kriteri, eksik bilgiyi veya yorumu belirleyin. Bu, esaslı bir uygunluk anlaşmazlığını basit bir gözden kaçırmadan ayırır.
3. Kriterlere göre tartışın: Tartışmalı kaydı, önceden tanımlanmış uygunluk kriterlerine ve bu karar için mevcut bilgilere göre yeniden inceleyin. Amaç, değerlendirici tercihi veya kıdeminden ziyade tutarlı kriter uygulaması yoluyla belirlenen anlaşmazlığı çözmektir.
4. Mümkün olduğunda fikir birliğine varın: Tartışma, çelişkili yorumu veya gözden kaçırmayı çözdüğünde, üzerinde anlaşılan uygunluk kararını ve gerekçesini kaydedin. Fikir birliği, bir değerlendiricinin diğerinin yargısını sessizce değiştirmesinden ziyade paylaşılan, kritere dayalı bir kararı yansıtır.
5. Gerektiğinde üçüncü değerlendirici hakem kararını kullanın: Bağımsız değerlendiriciler fikir birliğine varamazsa, üçüncü bir değerlendirici derleme protokolüne ve uygunluk kriterlerine göre hakemlik yapabilir. Çözümün izlenebilir kalması için hakem kararını ve nihai kararı belgeleyin.

Anlaşmazlığın kaynağı gözden kaçırma, yorum farkı veya gerçek belirsizlik olabilir. Gözden kaçırmada ilgili bilgi fark edilmemiştir; yorum farkında aynı kriter farklı uygulanır; gerçek belirsizlikte ise kayıt, protokol kapsamında net bir uygunluk kararı için yeterli bilgi sağlamaz. Kaynağı ayırmak, açıklama, fikir birliği tartışması veya üçüncü değerlendirici kararının hangisinin gerektiğini belirler.

Örneğin, bir değerlendirici bir kaydı dahil ederken bir diğeri çalışma tasarımını farklı yorumladığı için dışlayabilir.

Çözüm, önceden tanımlanmış çalışma tasarımı kriterine ve kaydın bildirilen yöntemlerine dönmeli, tartışma anlaşmazlığı çözdüğünde fikir birliğini veya çözmediğinde üçüncü değerlendirici hakem kararını kullanmalıdır.

Ortaya çıkan belgelenmiş karar, değerlendirici yetkisini değil, uygunluk kriterlerini ve çözüm sürecini yansıtmalıdır.

Çalışma Seçimi Kararlarını ve Akışını Belgeleme

Şeffaf çalışma seçimi; aşama sayılarının, seçim kararlarının, tam metin dışlama nedenlerinin ve nihai olarak dahil edilen çalışmaların izlenebilir bir kaydını gerektirir.

Bu kararları eleme ilerledikçe kaydedin, böylece her bir sayı kendinden önceki ve sonraki aşamalarla uyumlu hale getirilebilir.

Ortaya çıkan denetim izi, her aşamaya neyin girdiğini, neyin çıktığını ve ilgili dışlamalar için belgelenmiş nedeni göstermelidir.

Kayıt

PRISMA 2020 terminolojisinde, bir veri tabanında veya web sitesinde dizine eklenmiş rapor başlığı, özeti veya her ikisidir.

Rapor

Bir çalışma hakkında bilgi sağlayan belgedir.

Çalışma

Araştırmanın kendisidir; tek bir çalışma birden fazla raporla temsil edilebilir.

Bu nedenle rapor sayısı ile dahil edilen çalışma sayısı aynı olmak zorunda değildir; akış boyunca sayılan birimi açık tutun.

Raporlama sıralaması, sayılarda açıklanmayan değişiklikler olmadan tanımlamayı eleme ve tam metin değerlendirmesi yoluyla nihai dahil etmeye eşlemelidir.

PRISMA 2020, seçim sürecinin tanımlanan kayıtlardan dahil edilen çalışmalara kadar raporlanmasını ve sistematik derlemelerde bu akışın tercihen bir akış diyagramıyla gösterilmesini önerir.

PRISMA raporlaması derleme tasarımı için uygulanabilir olduğunda, PRISMA akış şeması tanımlama, eleme, uygunluk değerlendirmesi, dışlamalar ve dahil etme yoluyla hareketi görselleştirir; uygunluk kriterlerini tanımlamaktan ziyade seçim sürecini raporlar.

1. Kayıt tanımlama: Elemeden önce tanımlanan kayıtların sayısını ve belgelenmiş herhangi bir kaldırma işlemini ileriye taşıyın, böylece başlangıç eleme sayısı uyumlu hale getirilebilir.
2. Kayıt elemesi: Taranan kayıt sayısını ve başlık ve özet elemesi sırasında dışlanan kayıt sayısını raporlayın ve sayılan birimle tutarlı terminoloji kullanın.
3. Tam metin değerlendirmesi: Ayrıntılı değerlendirme için aranan veya elde edilen raporları kaydedin ve alınamayan raporları uygunluk için değerlendirilenlerden ayırın.
4. Tam metin dışlamaları: Tam metin değerlendirmesinden sonra dışlanan raporları kaydedin ve nedeni açıklanmadan bırakmak yerine uygun olmayan çalışma tasarımı veya popülasyon gibi belirli dışlama nedenleri atayın.
5. Nihai dahil etme: Dahil edilen çalışmaların sayısını ve raporlama çerçevesinin bunları ayırdığı durumlarda, ilişkili dahil edilen rapor sayısını raporlayın.

Sayılar, tutarlı birimler ve tanımlar kullanılarak aşamalar arasında uyumlu hale getirilmelidir.

Örneğin, belgelenmiş bir rapor sayısı tam metin değerlendirmesine giriyorsa, sonraki kayıt izi, bu raporları belirtilen nedenlerle dışlama, geçerli olduğunda alınamama veya dahil etme yoluyla hesaba katmalıdır.

PRISMA 2020, tam metin değerlendirmesinden sonra dahil etme kriterlerini karşılıyor gibi görünen ancak dışlanan raporların, birincil dışlama nedenleriyle birlikte raporlanmasını önerir.

Dahil edilen çalışma kümesi ve seçim izi onaylandıktan sonra bir sonraki görev, çalışma seçimini yeniden açmadan seçilen kanıtları düzenlemektir.

Çalışma seçimi belgelemesi, izlenebilir bir nihai dahil etme kararı ve dahil edilen kümeye nasıl ulaşıldığının uyumlu hale getirilmiş bir kaydı ile sona erer.